CATAN – podstawka, dodatki, wersja 5–6 graczy i Catan Junior

Cześć, tu Jędrek z Lagano! Na start wystarczy Ci sama podstawka CATAN w aktualnej edycji z 2025 r.: 3–4 graczy, ok. 75 minut, od 10 lat. Pierwszy dodatek wybierasz z dwóch. „Żeglarze”, jeśli chcecie większą mapę i pływanie między wyspami, albo „Miasta i Rycerze”, jeśli chcecie trudniejszej gry, w której mniej zależy od kości. Gracie w 5–6 osób? To do każdego pudełka, którego używacie, potrzebne jest osobne rozszerzenie 5/6. A dla dzieci od 6 lat jest „Catan Junior”, czyli samodzielna gra. Niżej rozpisaliśmy zasady w skrócie, co zmieniła nowa edycja i czy stare dodatki do niej pasują, tabelę wszystkich rozszerzeń i w jakiej kolejności my byśmy je kupowali.

CATAN – zasady dla początkujących i szybki start

CATAN (do 2015 r. „Osadnicy z Catanu”) to gra Klausa Teubera z 1995 r., wydana przez niemiecki Kosmos i nagrodzona Spiel des Jahres w tym samym roku. W Polsce wydaje ją Galakta. Zasady da się opowiedzieć w kilku zdaniach. Wyspa to losowo ułożone heksy (sześciokątne pola), a każde produkuje jeden z pięciu surowców: drewno, glinę, zboże, wełnę (owce) albo rudę. Na początku tury rzucasz dwiema kośćmi i wszystkie pola z wyrzuconą liczbą dają surowce tym, którzy mają przy nich osadę albo miasto. Za surowce budujesz drogi, osady (1 punkt) i miasta (2 punkty), kupujesz karty rozwoju i handlujesz z innymi graczami albo z bankiem. Wygrywa ten, kto pierwszy dobije do 10 punktów zwycięstwa. A jak na kościach wypadnie siódemka, rusza rozbójnik, który blokuje pole i zabiera kartę.

Czemu ludzie grają w to od 30 lat? Bo kości to nie wszystko, jest jeszcze handel. Brakuje Ci surowca, to się z kimś dogadujesz, i przy stole cały czas się gada. Co wkurza? Jak kości nie idą Ci przez pół partii, to masz mało do roboty. No i ktoś, kto grał dużo, z nowymi osobami wygra prawie zawsze, bo lepiej postawi osady na starcie. Szczerze? To raczej kwestia ekipy niż wada gry.

Na pierwsze partie bierzesz CATAN Gra Planszowa (2025) (ok. 154,99 zł) i tyle. Jak gracie zwykle w trójkę albo czwórkę, to podstawka wystarczy na dziesiątki partii, zanim w ogóle pomyślicie o dodatku. Wszystkie pudełka z serii mamy zebrane w kategorii Catan, a inne tytuły na podobny wieczór znajdziesz wśród gier planszowych.

Co zmieniła nowa edycja CATAN i czy stare dodatki do niej pasują?

W 2025 r., na 30-lecie gry, wyszła szósta edycja CATAN, u nas sprzedawana jako „edycja 2025”. Zasady podstawowe są te same. Zmieniła się głównie grafika pudełek, heksów i kart. Kupujesz CATAN pierwszy raz? To nie ma się nad czym zastanawiać: podstawka i wszystkie dodatki, które mamy na stanie, to edycja 2025.

A co ze starymi pudełkami? Skoro zasady się nie zmieniły, dodatek z innej edycji da się rozegrać z nową podstawką. Tylko heksy, karty i pionki będą wyglądać inaczej, a przy najstarszych wydaniach „Osadników z Catanu” mogą się różnić też rozmiarami elementów. My byśmy trzymali się jednej edycji: dodatki z 2025 r. do podstawki z 2025 r., zwłaszcza rozszerzenia 5/6, bo one dokładają heksy i ramki do tej samej wyspy. Masz starą podstawkę i chcesz ją rozbudować? Zastanów się, czy nie przejść całkiem na nową edycję, zanim zaczniesz kupować dodatki.

Który dodatek do CATAN wybrać?

Duże dodatki są cztery i każdy zmienia grę trochę inaczej. Żaden nie jest samodzielną grą, do każdego potrzebujesz podstawki. Niżej piszemy, co który faktycznie dodaje i komu byśmy go dali.

CATAN: Żeglarze – statki, wyspy i złoto

Najstarszy dodatek (1997) i ten, który najczęściej kupuje się jako pierwszy. Dochodzą statki, budowane za drewno i wełnę jak drogi, tylko po morzu. Do tego mapy z archipelagami i pola złota: osada przy takim polu dostaje dowolny surowiec, gdy wypadnie jego liczba. Pirat robi na morzu to samo, co rozbójnik na lądzie. Zamiast jednej mapy masz zestaw scenariuszy, od prostych układów wysp po mapy, na których nowe lądy odkrywasz dopiero w trakcie partii. A nowych zasad jest niewiele.

Dla kogo? Dla rodzin i ekip, które lubią podstawkę i chcą po prostu większej i ciekawszej mapy. Bierzesz CATAN – Żeglarze (2025) (ok. 154,99 zł), a jak siada Was 5–6 osób, dokładasz CATAN – Żeglarze – dodatek 5/6 (2025) (ok. 98,99 zł).

CATAN: Miasta i Rycerze – dobra handlowe, rycerze i barbarzyńcy

Dodatek z 1998 r. i jedyny, po którym CATAN robi się grą na kombinowanie, a nie na kości. Miasta przy górach, pastwiskach i lasach produkują oprócz surowca dobra handlowe (monety, sukno, papier). Za nie rozwijasz miasto w trzech dziedzinach i zdobywasz karty postępu. Rycerze to pionki stawiane na skrzyżowaniach. Aktywujesz ich za zboże i bronisz nimi wyspy przed barbarzyńcami, którzy nadciągają co kilka tur. Jak łączna siła aktywnych rycerzy jest mniejsza niż liczba miast na wyspie, to gracz z najsłabszą obroną zamienia jedno miasto z powrotem w osadę. Najbardziej rozwinięte miasto w danej dziedzinie zostaje metropolią za 2 dodatkowe punkty. Gra się do 13 punktów. Wydawca podaje ok. 75 minut, ale przy pierwszych partiach z tym dodatkiem licz się z tym, że zejdzie dłużej niż w podstawce.

Dla kogo? Dla ekip, które znają podstawkę na pamięć i chcą, żeby mniej rządziły kości. Tego byśmy nie brali na pierwszą partię z nowymi osobami, bo zasad do tłumaczenia jest sporo więcej niż w podstawce. Bierzesz CATAN – Miasta i Rycerze (2025) (ok. 192,99 zł), a do większego składu CATAN: Miasta i Rycerze – dodatek 5/6 graczy (2025) (ok. 119,90 zł).

CATAN: Kupcy i Barbarzyńcy – pięć scenariuszy i wariant na 2 osoby

Dodatek z 2008 r. i trochę inny niż reszta. Nie ma tu jednego dużego zestawu nowych zasad, tylko pięć scenariuszy i cztery warianty, które dokładasz do podstawki pojedynczo. Scenariusze to m.in. łowienie ryb przy wybrzeżu, rzeki ze złotem, karawany nomadów, najazd barbarzyńców odpierany rycerzami i tytułowy transport towarów wozami po wyspie. Z wariantów najważniejszy jest „Catan dla dwóch”, czyli oficjalny sposób na grę w 2 osoby, której podstawka nie przewiduje. Są też karty wydarzeń zamiast rzutów kośćmi, przez co dużo mniej zależy od szczęścia, i wariant z portami.

Dla kogo? Dla par i rodzin, które chcą urozmaicić podstawkę bez wkuwania grubej instrukcji. I dla każdego, kto chce grać w CATAN we dwoje. Bierzesz CATAN – Kupcy i Barbarzyńcy (2025) (ok. 147,99 zł), a do większego grona CATAN – Kupcy i Barbarzyńcy – dodatek 5/6 (2025) (ok. 99,99 zł).

CATAN: Odkrywcy i Piraci – misje zamiast wyścigu do 10 punktów

Najmłodszy z czterech dużych dodatków (2013) i ten, po którym gra się najbardziej inaczej. Statki pływają swobodnie po morzu i wożą załogi, osadników, ryby i przyprawy. Oprócz budowania wykonujesz misje Rady Catanu: czyścisz wybrzeża z kryjówek piratów, dostarczasz ryby i przyprawy, zakładasz posterunki na wyspach, które odkrywa się w trakcie gry. Na pudełku: 3–4 graczy, ok. 75 minut, od 10 lat. Jedna uwaga, jak zbierasz kolekcję. Statki działają tu inaczej niż w Żeglarzach (pływają, a nie leżą jak drogi na morzu), więc nie myśl o tych dwóch dodatkach jak o jednym zestawie.

Dla kogo? Dla ekip, które wolą misje i przygodę niż samo liczenie surowców i nie boją się dłuższej partii. Bierzesz CATAN – Odkrywcy i Piraci (2025) (ok. 186,99 zł), a na 5–6 osób CATAN – Odkrywcy i Piraci – dodatek 5/6 (2025) (ok. 115,99 zł).

Dodatki do Catana – tabela: co dodaje, ile osób, co jest wymagane

Dodatki do Catana – w jakiej kolejności kupować?

Kolejność wydania (Żeglarze 1997, Miasta i Rycerze 1998, Kupcy i Barbarzyńcy 2008, Odkrywcy i Piraci 2013) to nie jest kolejność kupowania. Dodatki są od siebie niezależne, więc patrzysz po prostu, czego brakuje przy Waszym stole.

1. Żeglarze – jak podstawka zaczyna się powtarzać, a chcecie zostać przy prostych zasadach. Najbezpieczniejszy pierwszy zakup.
2. Miasta i Rycerze – jak zawsze wygrywa ten, komu padają kości, i chcecie, żeby liczyły się decyzje. Może być pierwszy, jeśli na co dzień gracie w trudniejsze gry.
3. Kupcy i Barbarzyńcy – jak macie już jeden duży dodatek i chcecie co jakiś czas zagrać trochę inaczej bez uczenia się wielu nowych zasad. Albo jak gracie we dwoje.
4. Odkrywcy i Piraci – na koniec, jako coś osobnego dla ekipy, która zna już resztę i chce dłuższych partii na scenariuszach.

Rozszerzenia 5/6 nie są kolejnym punktem tej listy. Kupujesz je wtedy, kiedy przy stole naprawdę siada pięć albo sześć osób, i tylko do tych pudełek, którymi wtedy gracie.

CATAN 5–6 graczy – co trzeba dokupić i jak to działa

Podstawka jest na 3–4 osoby. Na 5–6 potrzebujesz CATAN – Gra Planszowa – dodatek 5/6 (2025) (ok. 99,99 zł). W środku jest 11 pól terenu, ramki, żetony z liczbami, karty surowców i rozwoju oraz pionki dla dwóch nowych graczy. Zasady zostają te same, poza jedną rzeczą. W wariancie 5/6 w edycji 2025 tura jest „w parze”: razem z graczem, który rzuca kośćmi, działa też drugi gracz, siedzący trzeci po jego lewej. Może budować, handlować z bankiem (ale nie z innymi graczami) i zagrać jedną kartę rozwoju, więc nie czekasz w nieskończoność na swój ruch.

Przy dodatkach jest prosta zasada: każde pudełko, którym gracie, musi mieć swoje 5/6. Podstawka plus Żeglarze w szóstkę to cztery pudełka: podstawka, 5/6 do podstawki, Żeglarze i 5/6 do Żeglarzy. Brzmi jak pół półki pudełek? Trochę tak, ale rozszerzenia 5/6 nie dodają nowych zasad, to tylko dodatkowe elementy dla większej liczby osób. No i przy sześciu osobach licz się z czasem. Partia jest wyraźnie dłuższa niż w czwórkę, a Miasta i Rycerze w szóstkę to cały wieczór.

Łączenie dodatków – jakie kombinacje CATAN mają sens

Najpopularniejsze pary to podstawka + Żeglarze albo podstawka + Miasta i Rycerze. Żeglarzy z Miastami i Rycerzami da się połączyć, tylko partia robi się długa i potrzebujesz ekipy, która zna oba dodatki. Scenariusze z Kupców i Barbarzyńców dokładasz pojedynczo. A Odkrywców i Piratów nie dokładaj do Żeglarzy, w to się gra osobno.

Wszystko naraz? Można kombinować, ale my odradzamy. Każdy dodatek ma swoje wyjątki i przy trzech naraz więcej czasu schodzi na sprawdzanie instrukcji niż na grę. Naszym zdaniem CATAN najlepiej siada jako podstawka plus jeden duży dodatek.

Catan Junior – od jakiego wieku, jak działa, czy to dobre na prezent

„Catan Junior” to samodzielna gra dla 2–4 osób od 6 lat, partia trwa ok. 30 minut. Gracze są piratami. Pływają między wyspami, zbierają drewno, kozy, złoto, melasę i szable, budują statki i obozy piratów. Zamiast rozbójnika jest Czarnodzioby, który blokuje wyspę, ale nie kradnie surowców, więc obywa się bez łez. Karty rozwoju zamieniono na prostsze żetony. Jest dużo prostsza niż CATAN, ale dziecko uczy się na niej tego samego: pilnowania surowców i wymieniania się.

Na prezent dla sześcio- czy siedmiolatka? Tak, tylko pierwsze partie dorosły powinien zagrać razem z dzieckiem. Dla dziesięciolatka już nie, w tym wieku lepiej od razu wziąć podstawkę CATAN. W październiku 2026 Catan Junior jest u nas niestety niedostępny. Zerknijcie do kategorii Catan, bo dostawy wracają.

Który CATAN dla kogo – kilka typowych sytuacji

• Rodzina 3–4 osoby i pierwsza planszówka z prawdziwego zdarzenia: sama podstawka CATAN (2025).
• Rodzina z dziećmi 6–9 lat: Catan Junior, a za dwa, trzy lata podstawka.
• Para, która gra we dwoje: podstawka + Kupcy i Barbarzyńcy (wariant „Catan dla dwóch”).
• Ekipa 5–6 osób na weekendowe granie: podstawka + dodatek 5/6, a potem Żeglarze z własnym 5/6.
• Ludzie, którzy grają w trudniejsze gry: od razu podstawka + Miasta i Rycerze.
• Jak lubicie przygodę, misje i dłuższe wieczory: podstawka + Odkrywcy i Piraci, bez Żeglarzy.

Pytania, które często padają

Czy „Żeglarze” dodają nowy surowiec złoto?

Nie. Pole złota nie daje osobnej karty. Gracz z osadą przy takim polu bierze po prostu dowolny z pięciu zwykłych surowców, gdy wypadnie jego liczba. Czyli to pole daje to, czego akurat potrzebujesz, ale szóstego surowca nie ma.

Na ilu graczy jest podstawka CATAN i kiedy potrzebne jest rozszerzenie 5/6?

Podstawka jest na 3–4 osoby. Przy 5 albo 6 kupujesz dodatek 5/6 do podstawki, a jak gracie też z dodatkiem, to jeszcze 5/6 do tego dodatku. Na 2 osoby potrzebujesz wariantu z Kupców i Barbarzyńców.

Żeglarze czy Miasta i Rycerze – co wybrać najpierw?

Żeglarze, jak chcecie więcej mapy i prostych zasad. Miasta i Rycerze, jak chcecie więcej strategii i nie boicie się dłuższej partii. Większości rodzin polecamy na start Żeglarzy, a ekipom planszówkowym Miasta i Rycerzy.

Czy stare dodatki pasują do edycji 2025?

Zasady są te same, więc zagrać się da. Tylko grafika heksów, kart i pionków będzie inna, a przy najstarszych wydaniach także rozmiary elementów. Jak dopiero budujesz kolekcję, trzymaj się jednej edycji.

Czy Catan Junior to to samo co CATAN?

Nie. To osobna, uproszczona gra dla dzieci od 6 lat na 2–4 osoby: piraci zamiast osadników, Czarnodzioby zamiast rozbójnika, żetony zamiast kart rozwoju. Z podstawką ani z dodatkami się nie łączy.

To od czego zacząć? My byśmy zaczęli od samej podstawki w edycji 2025 i rozegrali co najmniej pięć partii, zanim kupicie cokolwiek więcej. Dopiero wtedy wiecie, czego brakuje przy Waszym stole. Mapy? Bierzecie Żeglarzy. Decyzji? Miasta i Rycerzy. Grania we dwoje? Kupców i Barbarzyńców. A rozszerzenie 5/6 dokładacie dopiero wtedy, kiedy regularnie siada Was więcej niż czworo.