Jak wybrać pierwszą grę RPG? 10 systemów po polsku na start

Jak cała grupa nigdy nie grała, to najbezpieczniej wziąć zestaw startowy albo podręcznik z gotową przygodą w środku. Nie gruby podręcznik główny. W fantasy to Dragonbane: Podręcznik Główny (ok. 117,99 zł, 128 stron, przygoda w środku) albo pudełko Jedyny Pierścień – Zestaw Startowy. W horrorze Vaesen: Zestaw Startowy, a dla dzieci i rodzin Mausritter. Zestaw startowy daje Ci skrócone zasady, gotowe postacie, przygodę i kości. Gruby podręcznik główny to gra na lata, tylko że dla prowadzącego to też kilkaset stron czytania. Niżej masz dziesięć systemów po polsku, które polecamy na start.

Czym jest sesja RPG?

Sesja to spotkanie, na którym jedna osoba, Mistrz Gry, opisuje świat i gra wszystkich, których bohaterowie spotykają po drodze. Reszta mówi, co robią ich postacie. Jak wynik jest niepewny (trafię? przekonam strażnika?), rzucacie kośćmi. Nie ma wygranych ani przegranych. Trochę dziwne jak na grę, prawda? Jak się historia skończy, zależy od was wszystkich, a jedna przygoda to zwykle jedno albo dwa spotkania.

Czego potrzebujesz na pierwszą sesję?

Mistrza Gry, który przeczyta zasady i przygodę przed spotkaniem. Do tego dwóch do czterech graczy i około trzech godzin bez pośpiechu. Kości takie, jakich wymaga system (Dragonbane gra na k20, Vaesen i Jedyny Pierścień na k6, Fallout i Diuna na dwóch k20), ołówki, karty postaci i kartka na notatki. Jeden egzemplarz gry na grupę w zupełności wystarczy. A jak prowadzący chce się lepiej przygotować, to Zatem chcesz zostać Mistrzem Gry Justina Alexandra (ok. 67,99 zł, 496 stron) tłumaczy, jak przygotować i poprowadzić pierwsze sesje w dowolnym systemie.

Jak wybrać system RPG według klimatu?

Tu jest prosto: bierzcie to, co i tak oglądacie i czytacie. Lubicie Tolkiena i klasyczne fantasy? Dragonbane albo Jedyny Pierścień. Final Fantasy i anime to Fabula Ultima. Grupa, która lubi horror i śledztwa, niech zerknie na Vaesen, Zew Cthulhu albo Brindlewood Bay. Fani gier wideo i science fiction mają Fallouta albo Diunę. A dzieci, rodzeństwo, rodzice z dziećmi – Mausritter albo Dzieciaki na rowerach. Ale wiecie co? Zasady są tu mniej ważne, niż się wydaje. Systemy niżej różnią się głównie tym, ile roboty mają z nimi Mistrzowie Gry.

10 systemów RPG dobrych na start – przegląd

Dragonbane – klasyczne fantasy w 128 stronach

To międzynarodowa edycja szwedzkiej gry „Drakar och Demoner” z 1982 roku, wydana przez Free League, a po polsku przez Black Monk. Zasady da się wyjaśnić jednym zdaniem: rzucasz k20 i chcesz wyrzucić tyle albo mniej, ile wynosi Twoja umiejętność. Sześć ras (w tym kaczki, z których ta gra słynie), dziesięć profesji, bestiariusz, porady dla MG i gotowa przygoda na start, „Zamek Zbójcerza”. Wszystko na 128 stronach. Dla początkującego prowadzącego to serio ważniejsze niż to, jak dokładnie działają zasady. Dla kogo? Dla grupy, która chce smoków, lochów i humoru bez tomu grubości cegły. Co kupić: Dragonbane: Podręcznik Główny, ok. 117,99 zł, i do tego komplet kości z k20.

Jedyny Pierścień – Śródziemie od hobbitów

Gra Free League (druga edycja, 2022, autorzy Francesco Nepitello i Marco Maggi), która dzieje się między „Hobbitem” a „Władcą Pierścieni”. Zestaw startowy rozgrywa się w Shire. Gracie hobbitami, czyli Drogo Bagginsem, Rorym Brandybuckiem i Esmeraldą Tuk, i ruszacie na serię przygód po własnej okolicy. W pudełku są uproszczone zasady, gotowe postacie, 52-stronicowe Kompendium Shire, mapy i kości (k12 Wyczynu, k6 Sukcesu). Dla fanów Tolkiena, którzy wolą wędrować i siedzieć u kogoś w gościnie, niż walczyć. Co kupić: Jedyny Pierścień – Zestaw Startowy, ok. 147,99 zł. Drożej niż Dragonbane, ale kości, mapy i kilka przygód masz w cenie.

Fabula Ultima – RPG jak z Final Fantasy

Włoska gra Emanuele Galletto (Need Games, 2023), w 2023 roku złoty ENnie w kategorii najlepsza gra. Bohaterowie jak z anime, złoczyńcy z monologami i świat, który wymyślacie razem z MG. Po polsku to najtańszy sposób, żeby spróbować RPG, z całej tej listy: Fabula Ultima Starter za ok. 12,99 zł. Dostajesz 42 strony z podstawowymi zasadami, gotowymi postaciami i scenariuszem „Rozpocznij grę”. Tylko pamiętaj, że to wersja demonstracyjna. Po jednej, dwóch sesjach trzeba sięgnąć po pełny podręcznik, a tego teraz akurat nie mamy na stanie, więc zapytaj w sklepie. Dla grupy wychowanej na JRPG i mandze, która chce sprawdzić RPG za cenę kawy.

Mausritter – myszy z mieczami, dla rodzin

Isaac Williams, 2020, złota nagroda ENnie 2021 w kategorii najlepsza gra rodzinna. Grasz myszą z mieczem, a kot jest tu tym, czym w zwykłym fantasy smok. Zasady wzięte z „Into the Odd”: trzy cechy, postać robisz w pięć minut, a ekwipunek to karty przedmiotów układane na siatce pól. Dziecko od razu widzi, że miecz zajmuje miejsce i coś trzeba zostawić. Polska Edycja Biała od Stinger Press ma twardą oprawę, nowe ilustracje Szczepana Marcińca i dołączoną przygodę. Dla dzieci od około ośmiu lat z dorosłym MG i dla dorosłych, którzy chcą czegoś lekkiego na jeden wieczór. Co kupić: Mausritter, ok. 68,99 zł, plus zwykłe kości k6 i k20.

Dzieciaki na rowerach – Stranger Things przy stole

„Kids on Bikes” Jonathana Gilmoura i Douga Levandowskiego (Hunters Entertainment / Renegade), złota nagroda ENnie 2019 za najlepszą grę rodzinną. Małe miasteczko w latach 80., paczka dzieciaków i coś, czego dorośli nie widzą. Zasady ogarniesz w trakcie: każdej cesze przypisujesz kość innej wielkości (k4 to słabość, k20 to talent), rzucasz nią, a maksymalny wynik daje dodatkowy rzut, który się dolicza. Miasteczko i jego tajemnice wymyślacie razem na początku, więc MG prawie nic nie musi przygotować. 84 strony, po polsku od Alis Games. Dla fanów Stranger Things i Goonies w każdym wieku od około dziesięciu lat. Co kupić: Dzieciaki na rowerach, ok. 48,99 zł, i komplet kości k4–k20 dla każdego gracza.

Vaesen – nordycki horror i śledztwa

Gra Nilsa Hintzego (Free League, 2020) na podstawie ilustrowanej książki Johana Egerkransa o skandynawskich istotach z ludowych wierzeń. W 2021 roku zgarnęła trzy nagrody ENnie. Dziewiętnastowieczna Skandynawia, tajne Towarzystwo i ludzie, którzy jako jedyni widzą vaesen. Każda przygoda to śledztwo: ktoś prosi o pomoc, jedziecie na miejsce i ustalacie, czym jest ta istota i czego chce. Walka to ostateczność. W zestawie startowym są skrócone zasady, gotowa tajemnica, przygotowane postacie i kości, a na pudełku stoi 4–6 graczy, od 14 lat. Dla grupy, która woli dedukować niż walczyć i lubi gotyk, a nie gore. Co kupić: Vaesen: Zestaw Startowy, ok. 89,99 zł, kości są już w pudełku.

Zew Cthulhu – klasyk horroru, ale gruby

Klasyk wydawnictwa Chaosium z 1981 roku, tu w siódmej edycji. Gracie badaczami tajemnic w latach 20. XX wieku, a przez zasady Poczytalności bohaterowie szybciej tracą zmysły niż życie. Zew Cthulhu: Księga Strażnika (ok. 165,99 zł, 488 stron) to podręcznik główny z pełnymi zasadami, bestiariuszem i dwoma gotowymi scenariuszami. Szczerze? Na pierwszy system to dużo czytania i tabel, a zestawu startowego do tej edycji teraz nie mamy. Jak nie wiecie, czy chcecie Lovecrafta na serio, zacznijcie od Vaesen albo Brindlewood Bay i wróćcie tu po kilku sesjach.

Brindlewood Bay – „Napisała: Morderstwo” z Lovecraftem w tle

Jason Cordova (Gauntlet Publishing, 2022), złoty ENnie 2023. Grasz starszą panią z klubu miłośniczek kryminałów, która pomaga policji w nadmorskim miasteczku. Aż sprawy zaczynają się łączyć w okultystyczny spisek. Taki herbatkowo-okultystyczny kryminał. Zasady wzorowane na „Apocalypse World”, 170 stron, po polsku od Black Monk. Czemu to dobre na start? Bo Mistrz Gry nie musi z góry znać rozwiązania zagadki. Gracze zbierają wskazówki, sami składają teorię, a kości rozstrzygają, czy mieli rację. A przy śledztwach to jest dla prowadzącego najtrudniejsze, więc tutaj ma to z głowy. Dla dorosłych, którzy lubią kryminały w stylu Agathy Christie. Co kupić: Brindlewood Bay | gra fabularna, ok. 106,99 zł, i kilka k6.

Fallout RPG – pustkowia w pudełku

Oficjalna gra w świecie Fallouta na zasadach 2k20 (rzucasz dwiema k20 i liczysz sukcesy). W zestawie startowym od Alis Games jest 56-stronicowy skrót zasad i 60-stronicowa przygoda „Pewnego razu na Pustkowiach” w ruinach Bostonu. Do tego sześciu gotowych bohaterów (w tym ghul, supermutant i robot), kości, czyli dwie k20, kość lokalizacji trafienia i cztery Kości Walki, a na koniec 56 żetonów kapsli. Dla grupy, która zna grę wideo i chce szabrować ruiny i strzelać, a nie czytać na dzień dobry 436 stron podręcznika głównego. Co kupić: Fallout RPG Zestaw startowy, ok. 95,99 zł.

Agenci Diuny – polityka i przyprawa

Zestaw startowy do „Diuny: Przygód w Imperium” (też 2k20), zrobiony jako kampania alternatywnej historii. Wasz ród dostaje zarząd nad Arrakis i od Waszych decyzji zależy wydobycie melanżu. W pudełku jest kampania (124 strony), kości, karty i mapy, a całość jest tak pomyślana, żeby grać prawie od razu po otwarciu. Dla fanów Herberta i filmów Villeneuve’a, którzy wolą intrygę od strzelanin. Co kupić: Agenci Diuny RPG – Zestaw Startowy i Kampania, ok. 69,00 zł. To w tej chwili najtańsze pełne pudełko startowe, jakie u nas jest.

Co kupić jako pierwsze – tabela

System	Klimat	Pierwszy zakup	Kości w zestawie	Cena
Dragonbane	fantasy	Podręcznik Główny (z przygodą)	nie	ok. 117,99 zł
Jedyny Pierścień	fantasy, Tolkien	Zestaw Startowy	tak	ok. 147,99 zł
Fabula Ultima	fantasy JRPG	Starter (demo)	nie	ok. 12,99 zł
Mausritter	fantasy dla rodzin	podręcznik (z przygodą)	nie	ok. 68,99 zł
Dzieciaki na rowerach	lata 80., tajemnica	podręcznik	nie	ok. 48,99 zł
Vaesen	horror, śledztwo	Zestaw Startowy	tak	ok. 89,99 zł
Zew Cthulhu	horror klasyczny	Księga Strażnika	nie	ok. 165,99 zł
Brindlewood Bay	kryminał, horror w tle	podręcznik	nie	ok. 106,99 zł
Fallout RPG	postapokalipsa	Zestaw startowy	tak	ok. 95,99 zł
Agenci Diuny	sci-fi, polityka	Zestaw Startowy i Kampania	tak	ok. 69,00 zł

A co z Wampirem, Kultem i Cyberpunkiem?

Najczęściej kupowanym u nas podręcznikiem RPG jest „Wampir: Maskarada” Podręcznik Główny (ok. 160,99 zł), piąta edycja w poprawionym drugim wydaniu polskim. Skoro tyle osób go bierze, to powiem wprost: to bardzo dobra gra o polityce, głodzie i utracie człowieczeństwa, ale nie na pierwszą sesję w życiu. Zakłada, że grupa woli odgrywać rozmowy i dylematy, niż rozwiązywać zadania. „Kult: Boskość utracona” to brutalny horror tylko dla dorosłych, z tematami, przy których przy stole trzeba sobie ufać. Na pierwszy system bym go nie brała. „Cyberpunk RED” jest fajny dla fanów gry Cyberpunk 2077, tylko zasad jest sporo, więc to temat na osobny tekst.

Wskazówki na pierwszą sesję

• Grajcie gotową przygodą z zestawu albo podręcznika i na gotowych postaciach. Robienie postaci od zera zajmuje początkującym godzinę, a tę godzinę lepiej spędzić na graniu.
• Mistrz Gry czyta przygodę dwa razy: raz dla fabuły, a drugi raz z ołówkiem, zaznaczając miejsca, gdzie trzeba rzucać.
• Na początku tłumacz tylko jedną zasadę, czyli jak robi się test. Resztę wprowadzaj wtedy, kiedy pierwszy raz jest potrzebna.
• Zaplanuj dwie i pół godziny gry i skończ w najciekawszym momencie, zanim wszyscy padną ze zmęczenia.
• Nie znasz zasady? Zdecyduj coś sensownego i lecisz dalej. Sprawdzisz po sesji.
• Przed horrorem umówcie się, czego nie chcecie przy stole. Pięć minut rozmowy i nie ma niezręcznej sytuacji w połowie sesji.

Pytania, które często padają

Zestaw startowy czy podręcznik główny?

Zestaw startowy, jeśli nikt z Was nie prowadził jeszcze RPG: skrócone zasady, gotowe postacie, przygoda i zwykle kości. Podręcznik główny, jeśli MG prowadził już cokolwiek albo jeśli podręcznik jest krótki i ma przygodę w środku, jak Dragonbane (128 stron) czy Mausritter. Grube podręczniki główne, np. Księgę Strażnika Zewu Cthulhu czy 436-stronicowy Fallout RPG Podręcznik Główny, zostawcie na później.

Ile kosztuje start w RPG?

Od ok. 12,99 zł (Fabula Ultima Starter) do ok. 165,99 zł (Księga Strażnika Zewu Cthulhu). I zwykle płaci jedna osoba za całą grupę. Większość zestawów startowych z kośćmi mieści się w 70–150 zł. Jak bierzesz podręcznik bez kości, dolicz komplet siedmiu kości RPG.

Od jakiego wieku dzieci mogą grać w RPG?

Z dorosłym prowadzącym od momentu, kiedy dziecko wytrzyma przy opowieści godzinę i umie dodawać do dwudziestu. Czyli zwykle od około ośmiu lat. Mausritter (2021) i Dzieciaki na rowerach (2019) dostały złote ENnie właśnie w kategorii gier rodzinnych. Vaesen ma oznaczenie 14+, a Zew Cthulhu, Wampir i Kult to gry dla dorosłych.

Czy można grać w RPG bez Mistrza Gry?

W dziesięciu systemach z tego tekstu ktoś musi prowadzić. Jak chcesz grać sam albo sama, to bliżej Ci do gier paragrafowych. Lone Wolf 1: Ucieczka z mroku (ok. 61,99 zł) to klasyczna książka-gra z kartą postaci, którą przechodzisz w pojedynkę. Seria Choose Cthulhu działa podobnie, tylko w klimacie Lovecrafta.

Czy trzeba znać angielski?

Nie. Wszystkie dziesięć systemów z tego tekstu ma polskie wydania (Black Monk, Alis Games, Stinger Press), a w zestawach startowych gotowe postacie i przygody też są po polsku.

Gdybym miała wybrać za Ciebie, to dla grupy dorosłych, którzy chcą fantasy, wzięłabym Dragonbane i komplet kości. 128 stron z przygodą w środku to najkrótsza droga od zakupu do pierwszej sesji. Grupa, która woli horror i rozmowy? Vaesen: Zestaw Startowy. Rodzina z dziećmi – Mausritter. A jak nie wiecie, czy to w ogóle dla Was, Fabula Ultima Starter za ok. 12,99 zł da wam odpowiedź w jeden wieczór. Wszystkie systemy po polsku, też te, które się tu nie zmieściły, masz w dziale Gry fabularne RPG, więc zerknijcie tam, zanim zdecydujecie.