Gruppa. Buntownicy sztuki

Gruppa. Buntownicy sztuki – kompletna monografia legendarnej formacji artystycznej

Gruppa. Buntownicy sztuki autorstwa Borysława Czyżaka to pierwsza tak kompleksowa opowieść o jednej z najważniejszych i najbardziej bezkompromisowych polskich formacji artystycznych XX wieku. Wydana w 2026 roku przez Wydawnictwo Marginesy, bogato ilustrowana książka liczy 368 stron i śledzi historię Gruppy od jej narodzin aż po współczesny renesans.

O czym jest ta książka?

Gruppa nabierała energii w czasie karnawału Solidarności, by wybuchnąć w stanie wojennym. Sześciu studentów i absolwentów warszawskiej ASP – Ryszard Grzyb, Paweł Kowalewski, Jarosław Modzelewski, Włodzimierz Pawlak, Marek Sobczyk i Ryszard Woźniak – postanowiło razem odpowiedzieć na brutalność politycznej rzeczywistości sztuką figuratywną, ironiczną, pełną groteski i śmiechu.

Czyżak kreśli panoramę artystycznego buntu, który był – jak celnie ujął to Ryszard Grzyb – czterowymiarowy: wymierzony przeciwko państwu stanu wojennego, Kościołowi, dominującej wówczas sztuce konceptualnej i abstrakcyjnej, a także – przeciwko samym sobie. Artyści nieustannie podważali własne dokonania, łamali wypracowane style i zaczynali od nowa. Wzięli udział w prestiżowej wystawie Documenta 8 w Kassel i wystawiali we Włoszech, wpisując się na trwałe w historię europejskiej neoekspresji.

Książka nie ogranicza się do kanonicznej szóstki — przywraca też pamięć o mniej znanych postaciach środowiska, takich jak malarka Małgorzata Rittersschild czy Ewa Piechowska.

Dla kogo?

Monografia jest skierowana do szerokiego grona czytelników. Autor posługuje się przystępnym językiem pozbawionym hermetycznego żargonu, dzięki czemu książka jest równie wartościowa dla zawodowych historyków sztuki, jak i dla pasjonatów polskiej kultury, kolekcjonerów oraz wszystkich, którzy chcą zrozumieć, jak sztuka może być narzędziem buntu i wyzwolenia. To idealny prezent dla miłośnika polskiej sztuki współczesnej.

Dlaczego warto?

Narracja Czyżaka obfituje w anegdoty i opisy konkretnych wydarzeń, co sprawia, że skomplikowane nurty malarstwa figuratywnego stają się wciągającą lekturą. Bogata szata graficzna czyni tę pozycję czymś więcej niż tylko książką — to swoisty album dokumentujący ponad czterdzieści lat historii, przez które śledzimy ewolucję sześciu malarzy od buntowniczych studentów do uznanych klasyków współczesności. Gruppa. Buntownicy sztuki to publikacja, której brakowało na polskim rynku wydawniczym.